plan pracy magisterskiej

Jednak o planie pracy

5/5 - (1 vote)

Kilkanaście dni temu pisałem, że plan pracy to rzecz tak prosta i sztampowa, że nie chce mi się o niej pisać. Nadal tak uważam, ale może wyjaśnię, dlaczego tak uważam.

Znam człowieka, który od 2000 roku zajmuje się pisaniem prac dyplomowych na zlecenie. Tak pi razy drzwi napisał już razem ze swoimi pracownikami około pięciu tysięcy prac (muszę go kiedyś zachęcić do tego, aby spróbował policzyć dokładnie). Na początku, oczywiście, zaczynał sam. Swego czasu, kiedy nie były jeszcze tak rozpowszechnione programy antyplagiatowe (o programach antyplagiatowych napiszę może następnym razem), albo nawet jeszcze nie istniały, potrafił napisać w ciągu jednej doby trzy prace, pamiętam ten rekord, pracował cały dzień i całą noc – dwa licencjaty i jedna magisterka, w sumie ponad 200 stron. Te prace, dzisiaj, oczywiście, nie przeszłyby pozytywnie testu antyplagiatowego, ale wtedy nikt się tym nie przejmował. Ważne, żeby praca była dobra, na temat i napisana według zatwierdzonego planu klienta. A to, że jakieś akapity były generalnie bardzo do siebie podobne nie miało znaczenia. Nie to, że to były prace całkiem na zasadzie kopiuj wklej – o ile części teoretyczne wykazywały znamiona plagiatu, bo były tylko lekko przeredagowane (generalnie tylko te fragmenty, początki akapitów, gdzie wzrok ludzki „zawiesza” swoją uwagę – było to tak sprytnie zrobione, że promotorzy, którzy zazwyczaj nie czytają prac, a tylko przerzucają je wzrokiem nie zauważyliby podobieństw i nie wyłapaliby plagiatu; co innego program komputerowy), o tyle części praktyczne dotyczyły innych przedsiębiorstw i były pisane na podstawie ich rzeczywistych danych finansowych (oczywiście, też z zastosowanie jakieś sprytnej sztuczki, szablonu, aby ze zleceniami zdążyć na czas).

Wracając do planu pracy, bo o tym przecież zamierzałem pisać, najlepszą metodą w tych dawnych czasach było wziąć do ręki jakąkolwiek książkę dotyczącą danego tematu i na podstawie jej spisu treści ułożyć swój plan. Praca na 5 minut. Zostawia się trzy, cztery rozdziały, maksymalnie pięć, wyrzuca się to, co niepotrzebne i gotowe. Można też z takiej książki wziąć tylko część teoretyczną, a praktyczną ułożyć według sztampowego schematu z metodologią badań własnych i analizą wyników badań własnych.

Aktualizacja 2025

Pisałem już wcześniej, że plan pracy to rzecz tak prosta i jednocześnie tak schematyczna, że w gruncie rzeczy nie bardzo widziałem sens, aby poświęcać jej osobny tekst. Nadal podtrzymuję to zdanie, choć z biegiem czasu doszedłem do wniosku, że warto jednak doprecyzować, skąd bierze się to przekonanie. Być może dla kogoś, kto dopiero zaczyna swoją przygodę z pisaniem pracy dyplomowej, plan jawi się jako element kluczowy, niemal intelektualny fundament całego przedsięwzięcia. W praktyce jednak plan pracy jest raczej technicznym rusztowaniem niż dziełem twórczym, a jego przygotowanie rzadko wymaga szczególnych zdolności analitycznych czy oryginalności.

Znam człowieka, który od około 2000 roku zajmuje się zawodowo pisaniem prac dyplomowych na zlecenie. Przez te wszystkie lata, razem ze swoimi współpracownikami, stworzył – szacunkowo – około pięciu tysięcy prac. To oczywiście liczba przybliżona, bo nigdy nie prowadził dokładnych statystyk, choć czasem żartobliwie wspomina, że powinien kiedyś spróbować to policzyć. Na samym początku działał w pojedynkę, stopniowo budując zaplecze ludzi, którzy przejmowali część zleceń. Były to czasy zupełnie inne niż dziś, jeśli chodzi o kontrolę jakości, dostęp do narzędzi informatycznych oraz podejście uczelni do kwestii samodzielności prac.

W okresie, gdy programy antyplagiatowe nie były jeszcze powszechnie stosowane, a często wręcz nie istniały, tempo pracy potrafiło być wręcz niewiarygodne. Pamiętam do dziś jego rekordowy wyczyn, kiedy w ciągu jednej doby napisał trzy prace dyplomowe: dwa licencjaty i jedną magisterkę. Łącznie ponad dwieście stron tekstu, powstałych w trybie ciągłym, bez snu, dzień i noc spędzone przy komputerze. Z dzisiejszej perspektywy brzmi to jak coś nierealnego, ale wtedy było możliwe właśnie dlatego, że nikt nie analizował tych prac pod kątem podobieństw tekstowych w sposób systemowy. Liczyło się to, aby praca była na temat, miała odpowiednią objętość, logiczną strukturę i – co kluczowe – była napisana zgodnie z wcześniej zatwierdzonym planem.

Oczywiście, gdyby te same prace zostały dziś przepuszczone przez współczesne systemy antyplagiatowe, większość z nich nie przeszłaby pozytywnie weryfikacji. Nie było to jednak postrzegane jako problem. Ówczesna praktyka opierała się na założeniu, że pewne fragmenty, zwłaszcza teoretyczne, mogą być do siebie bardzo podobne, bo przecież odwołują się do tych samych definicji, modeli czy klasycznych ujęć danego zagadnienia. Nie chodziło o bezrefleksyjne kopiowanie całych rozdziałów metodą „kopiuj–wklej”, lecz o sprytne przeredagowywanie istniejących tekstów. Najczęściej modyfikowane były początki akapitów, czyli te miejsca, na których oko czytelnika zatrzymuje się na dłużej. Dalej tekst mógł już płynąć niemal identycznie jak w innych pracach, bo promotorzy zazwyczaj nie czytali całości wnikliwie, a jedynie przeglądali ją pobieżnie.

Części praktyczne stanowiły osobną kategorię. One z reguły dotyczyły różnych przedsiębiorstw lub instytucji i były oparte na rzeczywistych, choć niekiedy lekko zmodyfikowanych danych finansowych czy organizacyjnych. Tutaj również stosowano określone szablony, które pozwalały zachować spójność i jednocześnie znacząco skracały czas pisania. W praktyce oznaczało to, że struktura rozdziału praktycznego była niemal zawsze taka sama, zmieniała się jedynie nazwa firmy, zakres danych i wnioski końcowe. Dzięki temu możliwe było obsłużenie dużej liczby zleceń w krótkim czasie.

I właśnie w tym miejscu wracamy do planu pracy, bo to on był punktem wyjścia dla całego procesu. W tamtych czasach najlepszą i najszybszą metodą przygotowania planu było po prostu sięgnięcie po dowolną książkę związaną z danym tematem. Spis treści takiej publikacji stanowił gotowy wzorzec, który wystarczyło odpowiednio dostosować. Zostawiało się trzy lub cztery rozdziały, rzadko kiedy więcej niż pięć, usuwało się fragmenty zbędne z punktu widzenia tematu pracy i w zasadzie plan był gotowy w kilka minut. Nie było w tym nic odkrywczego ani oryginalnego, ale spełniało wszystkie formalne wymagania.

Często wyglądało to tak, że z książki brano niemal w całości część teoretyczną, bo ta była uniwersalna i łatwa do adaptacji. Rozdziały praktyczne natomiast konstruowano według utartego schematu: metodologia badań własnych, opis obiektu badań, analiza wyników oraz wnioski. Ten schemat sprawdzał się niemal w każdej dziedzinie, od ekonomii, przez zarządzanie, aż po pedagogikę czy socjologię. Plan pracy w takim ujęciu nie był więc żadnym indywidualnym projektem intelektualnym, lecz narzędziem organizacyjnym.

Z perspektywy czasu widać wyraźnie, że plan pracy pełnił głównie funkcję uspokajającą. Dla studenta był dowodem, że „coś już jest zrobione” i że promotor zaakceptował kierunek działań. Dla promotora był sygnałem, że temat został wstępnie przemyślany i że praca będzie miała logiczną strukturę. Dla osoby piszącej pracę – czy to studenta, czy ghostwritera – plan był po prostu instrukcją obsługi, według której należało produkować kolejne rozdziały.

Dlatego właśnie uważam, że plan pracy jest rzeczą prostą i sztampową. Nie oznacza to, że jest niepotrzebny, bo bez niego trudno byłoby zachować spójność tekstu. Oznacza to jednak, że nie warto przypisywać mu nadmiernej wagi ani traktować go jako miary wartości intelektualnej pracy. W zdecydowanej większości przypadków plan jest wariacją na temat setek, jeśli nie tysięcy, podobnych planów, które już wcześniej funkcjonowały w obiegu akademickim.

Dzisiaj sytuacja jest oczywiście inna. Programy antyplagiatowe, większa świadomość promotorów oraz zmieniające się standardy sprawiają, że pewne praktyki z początku lat dwutysięcznych nie miałyby racji bytu. Sam mechanizm tworzenia planu pracy jednak pozostał w dużej mierze niezmieniony. Nadal opiera się on na schematach, podręcznikach i sprawdzonych strukturach. I właśnie dlatego, mimo upływu lat, nadal twierdzę, że plan pracy to element techniczny, a nie twórczy, i że jego przygotowanie nie powinno być źródłem ani stresu, ani szczególnej dumy.

Plan pracy magisterskiej

5/5 - (1 vote)

Gdy już mamy temat – temat oczywiście jeszcze roboczy, w trakcie zawsze może zostać trochę przeformułowany – pora na kolejny etap pisania pracy magisterskiej – plan. W tej kwetii szkoły są dwie – jednak, że najpierw układamy plan, druga, że najpierw formułujemy pytania badawcze. Ja reprezentuję pierwszą szkołę, ale uznaję i racje drugiej. Można powiedzieć, że jest i trzecia szkoła – że plan i pytania badawcze powinny powstawać jednocześnie. Ja jednak z tym jednocześnie byłby trochę powściągliwy – ziemniaki i surówkę można jeść jednocześnie, a układanie planu i formułowanie pytań badawczych jakoś mi nie pasuje. Wracając do planu, to jest rzecz tak prosta i sztampowa, że nawet nie chce mi się o niej pisać.

Aktualizacja 2025

Gdy mamy już wybrany temat pracy magisterskiej – podkreślmy: temat roboczy, który w trakcie pisania może, a czasem wręcz powinien, ulec drobnym zmianom – przychodzi pora na kolejny etap, czyli opracowanie planu pracy. Jest to moment, który wielu studentów traktuje po macoszemu, uznając go za formalność albo obowiązkowy załącznik do pracy. Tymczasem plan pełni funkcję znacznie ważniejszą, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka.

W środowisku akademickim funkcjonują co najmniej dwie szkoły podejścia do tego etapu. Pierwsza zakłada, że najpierw należy ułożyć plan pracy, a dopiero później sformułować pytania badawcze. Druga odwraca tę kolejność, wychodząc z założenia, że to pytania badawcze powinny wyznaczać strukturę pracy. Obie koncepcje mają swoich zwolenników i obie da się obronić. Osobiście bliższa jest mi jednak pierwsza z nich, choć nie oznacza to, że całkowicie odrzucam argumenty drugiej strony.

Można spotkać się również z poglądem, że plan pracy i pytania badawcze powinny powstawać jednocześnie. Teoretycznie brzmi to rozsądnie, w praktyce jednak bywa problematyczne. Oczywiście da się robić kilka rzeczy naraz, ale nie wszystko dobrze się ze sobą łączy. Układanie planu pracy i jednoczesne formułowanie pytań badawczych przypomina trochę próbę jedzenia ziemniaków i surówki jednocześnie – niby możliwe, ale ani wygodne, ani szczególnie sensowne. Zdecydowanie lepiej zająć się jedną czynnością, a dopiero potem przejść do kolejnej.

Wracając jednak do samego planu pracy, warto jasno powiedzieć, że jest to element prosty, schematyczny i w dużej mierze przewidywalny. Większość prac magisterskich, niezależnie od kierunku studiów, opiera się na bardzo podobnej konstrukcji. Zazwyczaj mamy część teoretyczną, w której omawiane są podstawowe pojęcia, definicje i koncepcje, oraz część empiryczną, poświęconą badaniom własnym. Całość zamyka podsumowanie, wnioski oraz bibliografia. Nie ma tu miejsca na szczególną oryginalność i w gruncie rzeczy nikt jej nie oczekuje.

To właśnie ta schematyczność sprawia, że plan pracy bywa traktowany jako coś oczywistego i mało istotnego. Skoro wiadomo, że rozdział pierwszy będzie teoretyczny, a drugi badawczy, to po co się nad tym dłużej zastanawiać? Takie podejście jest jednak krótkowzroczne. Plan pracy, nawet jeśli opiera się na utartych rozwiązaniach, pełni funkcję porządkującą i pozwala autorowi zapanować nad całością materiału.

Dobrze przygotowany plan pokazuje, czy autor wie, o czym chce pisać, i czy potrafi logicznie uporządkować swoje rozważania. Już na tym etapie można wychwycić potencjalne problemy, takie jak zbyt szeroki zakres pracy, powtarzające się zagadnienia czy brak spójności między poszczególnymi częściami. Plan działa więc jak szkic, który pozwala ocenić, czy cała konstrukcja ma sens, zanim zacznie się właściwe pisanie.

Warto również pamiętać, że plan pracy magisterskiej nie jest dokumentem ostatecznym i niepodlegającym zmianom. Wręcz przeciwnie – w trakcie pisania bardzo często okazuje się, że pewne zagadnienia wymagają rozbudowania, inne można skrócić, a jeszcze inne warto przenieść do innego rozdziału. Zmiana planu nie jest porażką ani błędem, lecz naturalnym elementem procesu twórczego. Ważne jest jedynie, aby na każdym etapie zachować logiczną spójność pracy.

Plan pracy pełni także istotną funkcję organizacyjną. Dla wielu studentów pisanie pracy magisterskiej jest pierwszym tak dużym i długotrwałym projektem pisemnym. Brak jasno określonej struktury prowadzi często do chaosu, odkładania pracy na później i poczucia, że „nie wiadomo, od czego zacząć”. Plan rozbija całość na mniejsze, bardziej przystępne części, co ułatwia systematyczną pracę.

Z punktu widzenia promotora plan jest natomiast sygnałem, że student ma przemyślaną koncepcję pracy. Nie chodzi o to, aby plan był oryginalny czy szczególnie rozbudowany, lecz aby był logiczny i realistyczny. Promotor, patrząc na plan, jest w stanie szybko ocenić, czy zakres pracy jest odpowiedni, czy temat nie jest zbyt szeroki oraz czy proponowana struktura odpowiada wymaganiom stawianym pracy magisterskiej.

Warto też zaznaczyć, że plan pracy pomaga uniknąć jednego z częstych błędów, jakim jest pisanie „na zapas”. Bez planu łatwo popaść w dygresje, rozbudowywać wątki, które nie są istotne z punktu widzenia tematu, i gromadzić materiał, który ostatecznie nie znajdzie miejsca w pracy. Plan wyznacza granice i pozwala skupić się na tym, co rzeczywiście ważne.

Choć plan pracy magisterskiej jest elementem prostym i w dużej mierze schematycznym, nie oznacza to, że można go całkowicie zlekceważyć. Jest to narzędzie, które porządkuje proces pisania i pozwala zachować kontrolę nad całością pracy. Nawet jeśli jego forma nie budzi entuzjazmu, spełnia on swoją funkcję i warto poświęcić mu chwilę uwagi.

Plan pracy magisterskiej jest kolejnym naturalnym etapem po wyborze tematu. Istnieją różne podejścia do kolejności jego tworzenia i formułowania pytań badawczych, jednak niezależnie od przyjętej metody plan pozostaje elementem niezbędnym. Jest prosty, przewidywalny i pozbawiony fajerwerków, ale właśnie dzięki temu stanowi solidną podstawę dalszej pracy. Nawet jeśli nie budzi większych emocji, pomaga uniknąć chaosu i znacząco ułatwia pisanie całej pracy magisterskiej.